Kuelewa uhusiano kati ya mazingira na mbu wanaosambaza malaria ni muhimu katika kuboresha mikakati ya kudhibiti ugonjwa huo, huku wanasayansi nchini Tanzania wakiendelea kuchunguza teknolojia mpya zinazoweza kusaidia kupunguza maambukizi.
Mvua, halijoto, unyevunyevu, mabadiliko ya majira na shughuli za binadamu vinaweza kuathiri mazalia ya mbu na maeneo ambayo malaria huenea. Kwa hiyo, wataalamu wanasema mikakati ya kudhibiti ugonjwa huo inapaswa kuzingatia mazingira na hali halisi ya maeneo yanayolengwa.
Katika kuadhimisha Siku ya Afya ya Mazingira Duniani, Septemba 26, wanasayansi wa programu ya kimataifa ya utafiti ya Transmission Zero wamesisitiza umuhimu wa kuzingatia uhusiano huo wakati Tanzania ikiendelea kuchunguza njia mpya za kupambana na malaria.
Mkurugenzi wa Programu ya Transmission Zero katika Taasisi ya Afya ya Ifakara (IHI), Dk. Dickson Wilson Lwetoijera, anasema malaria ni mfano unaoonesha uhusiano wa karibu kati ya afya ya binadamu na mazingira.
“Tunapowaelewa mbu, vimelea vya malaria na mazingira ambamo maambukizi hutokea, tunaweza kuandaa afua zinazofaa zaidi kwa maeneo na watu wanaokusudiwa kulindwa,” anasema.
Anasema mvua zinaweza kutengeneza maeneo yanayofaa kwa mazalia ya mbu, huku halijoto na unyevunyevu vikiathiri ukuaji na uhai wa mbu pamoja na maendeleo ya vimelea vya malaria. Mabadiliko ya tabianchi yanaweza pia kubadilisha maeneo na nyakati ambazo maambukizi hutokea.
Hali hiyo inasisitiza umuhimu wa kutumia taarifa za mazingira katika kupanga na kutekeleza mikakati ya kudhibiti malaria kulingana na mazingira ya kila eneo.
Tanzania ina historia ya kushiriki katika utafiti na uvumbuzi wa mbinu za kudhibiti wadudu wanaoeneza magonjwa. Juhudi hizo zinajumuisha tafiti kuhusu vyandarua vyenye dawa ya kuua wadudu na matumizi ya teknolojia ya kufifisha wadudu ili kudhibiti uzalianaji wa mbung’o Zanzibar.
Kwa sasa, taasisi za utafiti zinaendelea kuchunguza na kutathmini mbinu mbalimbali za kudhibiti wadudu wanaoeneza magonjwa, zikiwemo teknolojia za kijenetiki.
Kupitia programu ya Transmission Zero, IHI inashirikiana na Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu (NIMR), Imperial College London na Swiss Tropical and Public Health Institute kuchunguza mbinu za kijenetiki zinazoweza kukamilisha afua zilizopo za kudhibiti malaria.
Programu hiyo inalenga kufanya mabadiliko ya kijenetiki kwa mbu wanaosambaza malaria ili kuzuia vimelea vya ugonjwa huo kukua ndani yao na, kwa njia hiyo, kupunguza uwezo wao wa kusambaza maambukizi kwa binadamu.
Dk. Lwetoijera anasema uvumbuzi wa kisayansi haupaswi kutenganishwa na uelewa wa mazingira na tathmini ya athari zinazoweza kujitokeza.
“Wajibu wa sayansi ni kuelewa mambo yote mawili. Ndiyo maana kuchunguza aina za mbu, biolojia yao, uhusiano wao na mazingira yanayobadilika pamoja na athari zinazoweza kujitokeza ni sehemu muhimu ya mchakato wa utafiti,” anasema.
Anasema utafiti wa Transmission Zero unatekelezwa hatua kwa hatua, huku athari zinazoweza kujitokeza kwa binadamu na mazingira zikitathminiwa kadiri utafiti unavyoendelea. Kwa mujibu wake, tafiti zinazoendelea kwa sasa zinafanyika katika maabara zenye udhibiti madhubuti nchini Tanzania.
Pamoja na utafiti wa teknolojia mpya, afua zilizopo, zikiwemo matumizi ya vyandarua vyenye dawa, dawa za kutibu malaria na unyunyiziaji wa dawa za kuua wadudu ndani ya nyumba, zinaendelea kuwa muhimu katika kupunguza maambukizi.
Teknolojia mpya zinazofanyiwa utafiti zinachunguzwa kama njia zinazoweza kuongeza nguvu ya afua hizo na kusaidia kushughulikia changamoto ambazo bado zipo katika udhibiti wa malaria.
Dk. Lwetoijera anasisitiza kuwa kuelewa maeneo ambayo mbu huzaliana, namna mazingira yanavyoathiri maambukizi na hatua ambazo jamii zinaweza kuchukua kupunguza hatari ni sehemu muhimu ya mapambano dhidi ya ugonjwa huo.
Kuhusu Transmission Zero
Transmission Zero ni programu ya kimataifa ya utafiti inayolenga kuendeleza zana za kijenetiki zinazoweza kusaidia kutokomeza malaria barani Afrika. Programu hiyo inachunguza uwezekano wa kurekebisha vinasaba vya mbu ili kuzuia vimelea vya malaria kuambukizwa kutoka kwa mbu kwenda kwa binadamu.
Inaongozwa na Imperial College London kwa kushirikiana na IHI, NIMR na Swiss Tropical and Public Health Institute (Swiss TPH). Programu hiyo inasema inazingatia usalama, usawa na ushirikiano wa karibu na jamii, na inaungwa mkono na Bill & Melinda Gates Foundation.
Kwa maelezo zaidi, wasomaji wanaweza kutembelea tovuti ya Transmission Zero au kurasa zake za X na LinkedIn. Kwa masuala ya vyombo vya habari, mawasiliano yanaweza kufanywa kupitia tzero@africanmediaagency.com.
