Tanzania imethibitisha dhamira yake ya kuendeleza na kulinda haki za binadamu kupitia mifumo yake ya kisheria, kitaasisi na kimataifa katika tukio maalum lililofanyika sambamba na Kikao cha 61 cha Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa mjini Geneva. Uwasilishaji huo uliweka bayana msingi wa kikatiba wa haki za binadamu nchini, hatua za kisheria na kisera zilizochukuliwa, nafasi ya taasisi za usimamizi, pamoja na ushiriki endelevu wa Tanzania katika mifumo ya kikanda na kimataifa ya haki za binadamu.
Akizungumza katika tukio hilo, Bi. Beatrice Edward Mpembo alisema kuwa mfumo wa haki za binadamu nchini Tanzania umejengwa juu ya misingi ya kikatiba, kisheria na kitaasisi inayolenga kukuza, kulinda na kutekeleza haki na uhuru wa msingi. Alieleza kuwa mfumo huo unasimamiwa kwa ushirikiano unaohusisha taasisi za Serikali pamoja na wadau wa asasi za kiraia, na kwamba unaakisi dhamira ya nchi ya kuendelea kuimarisha ulinzi wa haki za binadamu kwa kuzingatia pia amani, utulivu na maslahi mapana ya taifa.
Alifafanua kuwa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977, kama ilivyofanyiwa marekebisho, ndiyo msingi mkuu wa ulinzi wa haki na uhuru wa msingi kupitia Hati ya Haki. Haki hizo zinajumuisha usawa mbele ya sheria, haki ya kuishi, faragha, pamoja na uhuru mwingine wa msingi. Aidha, alibainisha kuwa utekelezaji wa haki hizo hufanyika ndani ya mfumo unaolinda pia maslahi ya umma na haki za wengine, jambo linalodhihirisha mizania ya kikatiba kati ya haki na wajibu.
Uwasilishaji huo pia ulieleza kuwa Tanzania imeweka sheria na mifumo mbalimbali ya kisera inayolenga kukuza na kulinda haki za binadamu katika maeneo tofauti, yakiwemo haki za kiraia na kisiasa, ulinzi wa makundi yaliyo katika mazingira hatarishi, haki za kijamii na kiuchumi, pamoja na mashauri ya haki za binadamu. Vilevile, ulitaja hatua za kisera zinazolenga kukuza usawa, ujumuishwaji na haki ya kijamii, zikiwemo Mpango wa Kitaifa wa Kutokomeza Ukatili dhidi ya Wanawake na Wasichana (2025-2030), Jukwaa la Haki kwa Mtoto (2022-2026), Jukwaa la Haki kwa Mwanamke (2024-2028), Mpango wa Kitaifa wa Kutokomeza Ukeketaji (2026-2030), na Mpango wa Kitaifa wa Haki na Ustawi wa Watu wenye Ulemavu (2024-2028).
Tanzania pia ilisisitiza umuhimu wa kuwa na taasisi imara za kitaifa katika kulinda haki za binadamu. Katika uwasilishaji huo, Mhimili wa Mahakama, Bunge la Tanzania, pamoja na Tume ya Haki za Binadamu na Utawala Bora zilitajwa kuwa miongoni mwa taasisi kuu zenye jukumu la kusimamia ulinzi na ufuatiliaji wa haki za binadamu nchini. Aidha, alielezea mchango wa vyombo vya udhibiti na usimamizi vilivyoanzishwa chini ya Wizara mbalimbali katika kuhakikisha utekelezaji wa sheria, kulinda maslahi ya umma, kuboresha utoaji wa huduma, na kuimarisha viwango katika sekta mbalimbali.
Katika ngazi ya kikanda na kimataifa, Tanzania imeendelea kushiriki kikamilifu katika mifumo ya haki za binadamu iliyo chini ya Afrika na Umoja wa Mataifa. Uwasilishaji huo ulifafanua kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania imeridhia mikataba mikuu ya kimataifa ya haki za binadamu, ikiwemo ICCPR, ICESCR, CEDAW, na CRC, pamoja na Mkataba wa Afrika wa Haki za Binadamu na Watu. Kupitia ushiriki huo, Tanzania huwasilisha taarifa za utekelezaji kwa vipindi maalum, hushiriki katika michakato ya mapitio, na hupokea mapendekezo yanayolenga kuimarisha rekodi yake ya haki za binadamu na mifumo ya utawala.
Uwasilishaji huo pia ulisisitiza ushiriki wa Tanzania katika Tume ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu, Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu, vyombo vya mikataba vya Umoja wa Mataifa, pamoja na mchakato wa Mapitio ya Mara kwa Mara kwa Nchi Wanachama (UPR) chini ya Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa. Aidha, ilielezwa kuwa uwepo wa Makao Makuu ya Mahakama ya Afrika mjini Arusha unaipa Tanzania nafasi ya kipekee katika mfumo wa haki za binadamu wa Afrika. Vilevile, ilibainishwa kuwa Tanzania inatarajiwa kuwasilisha taarifa yake inayofuata ya UPR mwezi Oktoba 2026, jambo linalodhihirisha kuendelea kushiriki kwake katika mifumo ya kimataifa ya ufuatiliaji, tathmini na mapitio ya nchi wanachama.
Katika hitimisho la uwasilishaji huo, Tanzania ilisisitiza dhamira ya Serikali ya kuendelea kuoanisha sera za kitaifa, mifumo ya kisheria, taasisi na hatua za kiutawala na wajibu wake wa kikanda na kimataifa katika haki za binadamu. Ilielezwa kuwa hatua hiyo ni muhimu katika kutekeleza wajibu wa Serikali kama mlezi mkuu wa kukuza na kulinda haki za binadamu, pamoja na kuendeleza utawala unaowajibika, unaojumuisha watu wote, na unaozingatia misingi ya haki.
