Vyombo vya habari vya Ulaya vimeanza kuipa uzito hatua ya Serikali ya Tanzania kuunda Tume ya Uchunguzi inayoongozwa na Jaji wa Mahakama ya Rufani, Shabani Ally Lila, kwa ajili ya kuchunguza kwa kina matukio ya vurugu, uvunjifu wa amani na makosa ya jinai yaliyotokea wakati na baada ya Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29, 2025.
Tume hiyo ya wajumbe sita ilizinduliwa na Rais Samia Suluhu Hassan Agosti 7, 2026, na imepewa muda wa miezi mitano kukamilisha kazi yake. Mbali na Jaji Lila, tume hiyo inajumuisha Naibu Jaji Mkuu wa Namibia, Petrus Tileinge Damaseb, Jaji wa Mahakama ya Rufani ya Uganda, Cheborion Barishaki, pamoja na majaji wastaafu Watanzania Gad John Mjemmas, Awadh Mohamed Bawazir na Aishieli Nelson Sumari.
Hatua hiyo imeanza kuvuta perhatian ya vyombo vya habari vya kimataifa, hususan Ulaya, kutokana na muundo wa tume hiyo unaojumuisha majaji kutoka Tanzania na nchi jirani za Namibia na Uganda. Mtazamo huo unaelezwa kuwa unaweza kusaidia kuimarisha uaminifu na mtazamo wa kutokuwa na upendeleo katika mchakato wa uchunguzi.
Vyombo vya habari vya Ubelgiji, ikiwemo *Indegazette.be*, pamoja na *The News Agency* yenye makao yake Brussels, vimeangazia muundo huo wa tume na hatua ya Serikali ya Tanzania kupeleka suala hilo katika mchakato wa uchunguzi wa kisheria.
Kwa mujibu wa mtazamo unaojitokeza katika taarifa hizo, uchunguzi huo unaweka mkazo katika kutafuta ukweli kuhusu kilichotokea, kubaini wahusika na kuchunguza iwapo kulikuwa na makosa ya jinai au ukiukwaji wa amani, badala ya kuacha suala hilo liendelee kutawaliwa na mijadala ya kisiasa.
Kuundwa kwa tume hiyo kunakuja baada ya vurugu zilizoripotiwa kufuatia Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29, 2025, ambapo matukio ya maandamano, mapigano na vifo yaliripotiwa katika maeneo mbalimbali nchini. Ripoti ya awali ya serikali ilisema watu 518 walifariki katika vurugu hizo, ingawa idadi hiyo imekuwa ikipingwa na baadhi ya makundi ya upinzani na taasisi nyingine. ([Wikipedia][2])
Kwa mtazamo huo, hatua ya Serikali kuunda tume yenye majaji wa ndani na nje ya Tanzania inaweka suala la uchunguzi katika msingi wa sheria na ushahidi, huku ikitoa nafasi ya kubaini kwa undani chanzo cha vurugu, matukio yaliyotokea na watu wanaoweza kuwajibika.
Hatua hiyo pia inaashiria kwamba Tanzania imechagua njia ya taasisi na sheria katika kutafuta majibu kuhusu matukio hayo, badala ya kuliacha suala hilo katika mjadala wa kisiasa pekee.
Kwa sasa, kinachosubiriwa ni kazi ya tume hiyo na matokeo ya uchunguzi wake, ambayo yanatarajiwa kutoa mwanga kuhusu kilichotokea kabla, wakati na baada ya uchaguzi huo, pamoja na hatua zinazoweza kuchukuliwa kwa mujibu wa sheria.
